Afgelopen maand heeft de Hoge Raad een arrest gewezen en daarin het toetsingskader van de verschoonbare termijnoverschrijding bevestigd. In deze blog leggen wij dit toetsingskader uit en de gevolgen hiervan voor de praktijk.
In deze zaak speelde een veelvoorkomend probleem. De verdachte zou hebben gereden onder invloed terwijl zijn rijbewijs was ingevorderd. Nadat hij voor deze feiten werd veroordeeld, werd dit vonnis mondeling aan de verdachte uitgereikt op 24 juni 2023. Echter, de verdachte stelde pas op 8 december 2023 hoger beroep in tegen deze uitspraak. Het hoger beroep werd hiermee niet binnen de wettelijke termijn ingesteld. Volgens de verdachte had hij hier een goede reden voor.
De verdachte zou namelijk in de periode tussen de uitreiking van het vonnis en het instellen van hoger beroep lijden aan een psychische stoornis. Hij kampte al ongeveer 15 jaar met een alcoholverslaving en is hiervoor meerdere keren bij een afkickkliniek geweest. Ten gevolge van zijn middelenmisbruik waren zowel zijn partner als kinderen bij hem weggegaan. Uiteindelijk raakte hij dakloos, verloor hij zijn baan en ontstonden hoge schulden. Pas in de zomer van 2023 lukte het hem om af te kicken en zijn leven weer langzamerhand op orde te krijgen. Op het moment dat hij wordt gebeld over zijn zaak op 28 november 2023 schrikt hij zich een hoedje. Ondanks dat het vonnis hem al eerder aan hem werd uitgereikt, dringt het nu pas écht tot verdachte door: hij is te laat!
Het instellen van hoger beroep kan niet oneindig duren, hier zijn strikte termijnen aan verbonden. Volgens artikel 408 lid 1 Sv moet in beginsel binnen 14 dagen na de einduitspraak hoger beroep worden ingesteld. In andere gevallen moet hoger beroep worden ingesteld binnen 14 dagen nadat zich de omstandigheid heeft voorgedaan waaruit voortvloeit dat de einduitspraak aan de verdachte bekend is geworden. Uit de jurisprudentie blijkt dat dit concreet betekent dat deze termijn begint te lopen zodra de verdachte daar daadwerkelijk bekend mee is geworden. Als de verdachte er wel mee bekend had kunnen zijn, maar dat niet was, gaat deze termijn dus nog niet lopen.
In beginsel betekent overschrijding van deze termijn dat het hoger beroep niet-ontvankelijk wordt verklaard. Toch zijn er gevallen waarbij een termijnoverschrijding verschoonbaar is. Dit is het geval wanneer er sprake is van bijzondere niet aan de verdachte toe te rekenen omstandigheden. Daarvan kan sprake zijn wanneer op het moment dat het hoger beroep had moet worden ingesteld, er sprake was van een zodanige ernstige beperking in het geestelijk en/of lichamelijk functioneren dat daardoor het hoger beroep niet op tijd is ingesteld.
Bovendien kan onder omstandigheden een termijnoverschrijding die het gevolg is van een psychische stoornis niet aan de verdachte worden toegerekend. De rechter dient in zo’n geval te onderzoeken of, en zo ja gedurende welke periode na het vonnis, de verdachte aan een psychische stoornis leed en niet in staat was om te beoordelen of hoger beroep moest worden ingesteld. Immers kan ook in dit geval de termijnoverschrijding de verdachte niet worden toegerekend.
Ondanks deze uitzondering ging het hof in deze zaak niet mee in het verweer van de verdachte. Het hof is van oordeel dat de reden van de termijnoverschrijding ‘invoelbaar’ is, maar dat niet voldoende aannemelijk is geworden dat de reden van zodanige aard is dat de termijnoverschrijding verschoonbaar is. Het Hof verklaart het ingestelde hoger beroep dan ook niet-ontvankelijk. De Hoge Raad gaat niet mee met deze redenering. De verdachte heeft namelijk uitvoerige uitleg gegeven over zijn verslaving en de invloed hiervan op zijn geestelijk en lichamelijk functioneren, en dit bovendien onderbouwd met stukken. De motivering van het hof is dan ook ontoereikend.
Bij het instellen van hoger beroep is het belangrijk om goed je agenda bij te houden. De termijnen hiervoor worden namelijk in beginsel streng gehandhaafd. Toch zijn er gevallen denkbaar waarbij een termijnoverschrijding verschoonbaar is. In dit geval stelde de Hoge Raad dat de ingediende medische stukken en de uitvoerige uitleg van verdachte voldoende waren om de termijnoverschrijding verschoonbaar te achten. Er moet dus echt een goede reden zijn om niet op tijd te zijn!
Op ons kantoor hebben Michiel Schimmel en Thyrsa Buskop veel ervaring met allerlei soorten strafzaken. U kan gerust en geheel vrijblijvend contact met hen opnemen via 035 69 44 8 33.
